چرا بیش از نود تعریف برای استراتژی وجود دارد؟
Why Are There Over 90 Definitions of the Strategy Concept?
فصل دوم مسئله ابهام در تعریف استراتژی را با بررسی ادبیات و روش تحلیل مفاهیم پی میگیرد و تمایز بین اختلاف واژهها و اختلاف واقعی دیدگاهها را نشان میدهد.
02·01 دو دسته ادبیات که نباید مخلوط شوند
نویسنده میان متونی که خودشان استراتژی را تعریف میکنند و پژوهشهایی که تعریف استراتژی را موضوع تحقیق قرار میدهند تفاوت میگذارد. دسته نخست «ادبیات تعریف» و دسته دوم «ادبیات پژوهش درباره تعریف» است. اگر این دو نوع متن بدون تفکیک بررسی شوند، ممکن است نظر یک نظریهپرداز درباره استراتژی با تفسیر پژوهشگر دیگری از همان نظر اشتباه گرفته شود.
در یک مرور معتبر، ابتدا باید پرسش پژوهش روشن شود: آیا میخواهیم فهرست تعریفها را گردآوری کنیم؟ یا دلیل اختلاف آنها را توضیح دهیم؟ هدف دوم نیازمند روش تحلیل دقیقتری است.
02·02 چندمعنایی واقعی و تنوع واژگانی
وقتی یک نویسنده از «جهت»، دیگری از «آرمان» و سومی از «مقصد بلندمدت» سخن میگوید، باید بررسی کنیم آیا واقعاً سه مفهوم متفاوت وجود دارد یا یک عنصر با سه نام توصیف شده است. برعکس، یک واژه مانند «برنامه» ممکن است نزد دو نویسنده معانی متفاوتی داشته باشد.
روش پیشنهادی کتاب، بر استخراج معنای مفهومی از کاربرد واژگان تکیه دارد. پیام برای مدیران آن است که در هر سند راهبردی، واژههای کلیدی و حدود آنها تعریف شوند تا اختلاف برداشت اعضای تیم به اختلاف در تصمیم تبدیل نشود.
02·03 بررسی تعاریف متفکران اصلی
متن اصلی تعریفها و برداشتهای پژوهشگران شناختهشده مدیریت راهبردی، از جمله چندلر، اندروز، مینتزبرگ و پورتر را بررسی میکند. منظور نویسنده این نیست که کار یکی از آنها بهسادگی درست یا نادرست است؛ بلکه میخواهد نشان دهد هر تعریف بر یک بخش از پدیده استراتژی تمرکز کرده است.
برای مثال در برخی تبیینها، تعیین جهت و تخصیص منابع برجسته است، در برخی تناسب با محیط و در برخی الگوهای رفتار و رقابت. این تفاوتها باید در بافت نظری و تاریخی خود فهمیده شوند.
02·04 سه منشأ اختلاف در تفسیر
جمعبندی فصل بر این نکته استوار است که اختلاف در فهم ماهیت استراتژی، تنوع اصطلاحات هممعنا و ورود مفاهیم توسعهیافته به قلمرو تعریف، بخشی از آشفتگی نظری را توضیح میدهند.
این بحث برای طراحی سند عملی اهمیت دارد. سازمان باید میان «هسته تعریف»، «اصول تدوین راهبرد»، «فرایند تدوین» و «ابزارهای اجرا» تمایز قائل شود. افزودن هرچیز مهم به تعریف استراتژی، الزاماً آن را دقیقتر نمیکند.
02·05 یک روش خواندن انتقادی منابع استراتژی
برای مطالعه یک تعریف، چهار پرسش مفید است: این تعریف به چه سطحی از تصمیم اشاره دارد؟ چه عناصری را ضروری میداند؟ چه مفاهیمی را بیرون از تعریف قرار میدهد؟ و آیا میتوان با آن تصمیمهای واقعی سازمانی را توصیف کرد؟
این چهار سؤال، الگوی آموزشی تدوین فارسیاند. استفاده از آنها کمک میکند مدیر به جای جستوجوی «تنها تعریف درست»، از هر منبع سهم تحلیلی مشخصی دریافت کند.
کارگاه کوتاه: مقایسه سه تعریف در یک شرکت
در یک جلسه راهبرد، از سه مدیر بخواهید استراتژی شرکت را در یک جمله بنویسند. پاسخها را در سه ستون «هدف»، «مسئله» و «اصل راهنما» قرار دهید. اگر برخی پاسخها فقط از فعالیتهایی نظیر تبلیغ، جذب نیرو یا خرید تجهیزات سخن گفتهاند، روشن کنید این موارد ممکن است تاکتیک یا طرح اجرایی باشند و هنوز معنای کامل استراتژی را نرسانند.
دستاوردهای کلیدی این فصل
- در مرور ادبیات، مفهوم را از واژه جدا کنید.
- هسته مفهوم استراتژی با فرایندها و ابزارهای پیرامونی یکسان نیست.
- زبان مشترک راهبردی پیشنیاز تصمیم جمعی است.
پرسشهای تأمل و کارگاه
- آیا دو واحد سازمانی برداشت مشترکی از اصطلاح «رشد» دارند؟
- کدام تعریف در سند استراتژی فعلی صرفاً مجموعهای از فعالیتها را فهرست کرده است؟
تطبیق با کتاب اصلی
این فصل بازنویسی تحلیلی فارسی و تلخیص آموزشی محتوای فصل 2 کتاب The Fundamental Elements of Strategy است؛ نه ترجمه کلمهبهکلمه یا کامل آن. شماره صفحات PDF اصلی: 30 تا 50.
مشاهده فصل در فایل PDF اصلی ↗